تاریخ : سه شنبه, ۱۴ مرداد , ۱۳۹۹ 15 ذو الحجة 1441 Tuesday, 4 August , 2020
0

عقیق/agate

  • کد خبر : 204
  • ۰۳ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۳۰
عقیق/agate

عقیق/agate سنگ عقیق منشا سیلیسی دارد. در حقیقت عقیق نوعی سنگ دُرّ و یا کوارتز میباشد که با انحلال عناصری نظیر آهن ، نیکل ، کروم ، منگنز و … در شبکه کریستالی سیلیس ایجاد شده است. در برخی جاها به حدی فاصله مرز کوارتز و عقیق به هم نزدیک است که نمیتوان به طور […]

عقیق/agate

سنگ عقیق منشا سیلیسی دارد. در حقیقت عقیق نوعی سنگ دُرّ و یا کوارتز میباشد که با انحلال عناصری نظیر آهن ، نیکل ، کروم ، منگنز و … در شبکه کریستالی سیلیس ایجاد شده است.

در برخی جاها به حدی فاصله مرز کوارتز و عقیق به هم نزدیک است که نمیتوان به طور مطلق به کوارتز بودن و یا عقیق بودن رای داد.

حتی در سایر مشتقات بلور کوارتز نظیر اوپال ، آمیتیس ، کلیسیت و … مرز عقیق مشخص نیست .

عقیق منشاء آتشفشانی دارد.در طبیعت و در معادن، شکل خام عقیق به صورت بلوردان (ژئود Agate Geode) توخالی میباشد , بر طبق تئوریهای زمین شناسی گفته میشود که این بلوردانها در حین سرد شدن مواد مذاب (Magma) در مجاورت ساختارهای سیلیسی تشکیل شده و تولد کریستال کوراتز با همگرایی املاح و اکسیدهای عناصری نظیر آهن منجر به پیدایش عقیق شده است.

در حقیقت مایعات داغ (نظیر آبفشانها و چشمه های آب گرم) که در مجاورت آتشفشانها قرار داشته و غنی از سیلیس (سیلیس ژله ای) بوده، در حین سرد شدن در داخل حفره سنگ های ولکانیک ، با تبلور (crystallize) و رسوب گذاری لایه لایه منجر به تشکیل ساختار عقیق شده است.

مهمترین فاکتور در نام گذاری و طبقه بندی عقیقها رنگ عقیق میباشد و رنگ سنگهای عقیق بسته به اینکه نقش غالب در شبکه کریستالی به کدام عنصر دلالت دارد از سرخ تا زرد و خاکستری و….گسترده است.

عقیق نباتی سفید رنگ (White Agate) خالص ترین نوع عقیق قلمداد میشود و هرچه رنگ سفید و شفافیت این عقیق بالاتر باشد، به همان میزان درجه خلوص بالاتر خواهد بود.

عقیق سرخ (Red agate) که کارنلین (Carnelian, Encyclopædia Britannica – Cornelian, Oxford English Dictionary – Corneolus)  نامیده میشود؛ محبوبترین نوع در میان عقیقهاست.

این وجه تسمیه شامل عقیقهای با طیف رنگ زرد مایل به سرخ تا سرخ مایل به قهوه ای شناخته میشود.

واژه کارنلین از نام کرنل (kornel) که نام نوعی گیلاس در زبان لاتین گرفته شده است که در آن بنابر تشابه ،رنگ این میوه از قرمز گوشتی تا قهوه ای مایل به قرمز دیده میشود.

حتی در میان یمنیها و اعراب علاقمند عقیق این رنگ گیلاسی تحت عنوان العقیق الکرزی معروف و محبوب میباشد.

گوهرشناسان عنصر غالب و علت سرخی عقیق را اکسید آهن سه ظرفیتی ابراز میکنند. این نوع عقیق نسبت به سایر انواع دیگر عقیق مختصری کمتر بوده و به علت نرمی و جلاپذیری خوب مناسب حکاکی و ساخت مهر میباشد.

عقیق سبز (green agate) گونه پر طرفدار دیگر عقیق می باشد و در آن هیدروکسید نیکل نقش رنگساز کریستال سیلیس را بر عهده دارد.

در انواع گرانبهای عقیق سبز پدیده بسیار جالبی رخ میدهد و آن اینست که رنگ سبز سنگ در مجاورت نور خورشید و حرارت تغییر میکند اما پس از خنک شدن و در مجاورت رطوبت رنگ سبز دوباره به حال اولیه خود باز می گردد.

در گروه سنگهای مشتق شده از کوارتز، سنگ عقیق سبز را کریسوپریز (Chrysoprase) نیز مینامند که در زبان یونانی به معنای تره فرنگی میباشد.

شناخت تجربی عقیق اصل:

عقیق اصل رگه‌های نقطه‌ای، سوزنی، ابری و پر مانند دارد. حتی ممکن است این رگه‌ها از رنگ دیگری هم باشد. رگه‌های ایجاد‌شده در عقیق‌های مصنوعی ساختگی بوده و مثل رگه‌های معدنی، طبیعی و دلنشین نیست. اگر ۲عقیق داشته باشید، یکی اصل و

یکی مصنوعی، عقیقی که سنگین‌‌تر است، اصل و سنگ سبک‌تر مصنوعی است. عقیق فقط ۳درجه سختی‌اش از الماس کمتر است، بنابراین مقاومت سنگ آن باید بالا باشد و با یک ضربه کوچک نشکند یا ترک برندارد.

نوع دیگر عقیق سبز از سال ۱۹۵۰ از کشور افریقایی زیمبابوه (Zimbabwe) استخراج میشود که در آن به جای عنصر رنگساز نیکل ، عنصر کروم با ایزوتوپ سه ظرفیتی (chromium(III) oxide) باعث ایجاد رنگ سبز در شبکه کریستالی سیلیس میباشد و تحت عناوین mtorolite، mtorodite یا matorolite در سنگ شناسی تعریف شده است.

تفاوت دو گونه عقیق سبز فوق الذکر را به وسیله یکی از ادوات جواهرشناسی به نام فیلتر چلسی (Chelsea filter) میتوان مشخص کرد چرا که فیلتر چلسی قادر به تمایز و افتراق سنگهای کروم دار نظیر زمرد بوده و عقیق سبز با ترکیبات کروم را میتوان به سادگی از نوع نیکل دار توسط فیلتر چلسی متمایز کرد.

عقیق آتشین  (Fire agate) نوعی عقیق است که ساختار چند رنگی مانند اوپال دارد (طیف رنگی اکثرا از قهوه ای تا سرخ و زرد طلایی میباشد) و بیشتر در ایالتهای جنوبی امریکا و شمال مکزیک یافت میشود.

دلیل ایجاد این حالت رنگین کمانی در عقیق به فرم استثنایی انحلال اکسید آهن دو ظرفیتی (لیمونیت limonite) و هیدروکسید اکسید آهن (FeO(OH)-Goethite) در محلول ژله ای سلیس در آب داغ به هنگام تشکیل میکروساختار (microstructure) عقیق باز میگردد که باعث بازتابهای نوری زیبا از بافت کروی عقیق در کریستال مادر (کوارتز) میشود.

اندازه سختی و جرم حجمی (دانسیته) عقیق آتشین از سایر عقیقها کمتر است.

روشهای سنتی رنگ کردن عقیق:

برای رنگ کردن عقیق ابتدا آنرا با شیوه های شیمیایی آماده سازی میکنند بدین صورت که سطح عقیق را با محلولهای چرب زدا مانند جوش شیرین در آب پاک میکنند و در مرحله بعد با غوطه ور کردن عقیق به مدت یک تا دو روز (بسته به ضخامت) در یک محلول بهینه ساز اسیدی مانند اسید نیتریک غلیظ ذرات اضافی را از سنگ حذف مینمایند.برای اینکار دمای عقیق غوطه ور در اسید نیتریک را به آرامی تا دمای جوش بالا میبرند و پس از مدت لازم محلول اسیدی را به ملایمت خنک کرده و عقیق را از داخل آن خارج می سازند و پس از چند مرحله شتستشو با آب سرد عقیق را آماده پذیرش رنگ می نمایند.

در مرحله بعد برای قرمز کردن رنگ عقیق ، به مقدار لازم (۲۵۰ گرم) براده آهن را در اسید نیتریک غلیظ و گرم (یک کیلوگرم) حل مینمایند و در جای خنک میگذارند تا سرد شده و بخارات سمی و خورنده محلول ساکن شود.سپس سنگهای عقیق را با ضخامت حداکثر ۵ میلیمتر به مدت ۳ تا ۴ هفته در این محلول نگهداری میکنند.پس از مدت مذکور عقیق را از محلول خارج کرده و شستشو و خشک می نمایند و پس از این کار عقیق را در درجه حرارتی معادل اجاق گاز طبخ غذا در محلول اسید نیتریک دوباره غوطه ور می نمایند و این مراحل را چند بار تکرار میکنند تا درون منافذ سنگ اکسید آهن تشکیل شده و رنگ سرخ پدیدار شود.

برای استحصال رنگ سبز زمردی باید در ساختار سنگ اکسید کروم ایجاد کرد.برای اینکار از دو محلول اسید کرومیک و کربنات آمونیم استفاده میشود.برای ایجاد رنگ سبز چمنی بایستی در ساختار سنگ اکسید نیکل ایجاد کرد که این کار با حل کردن نیکل در اسید نیتریک و ایجاد محلول اسیدی نیترات نیکل و نفوذ دادن آن در سنگ عقیق امکان پذیر است.معمولا برای رنگ آمیزی شیمیایی ، عقیقهای شجر گزینه های مناسبی میباشند چرا که این نوع عقیقها دارای خلل و فرجهای میکروسکوپی فراروانی میباشند و علاوه بر آن شجرها و نقوش داخل سنگ کمک فراوانی برای جلب توجه مشتریان ساده لوح میباشد.

برای تولید عقیق سیاه و اونیکس از محلول شکر در آب داغ به همراه کمی عسل و همچنین از اسید سولفوریک غلیظ استفاده میشود در این روش ساختار شیمیایی قند موجود در محلول غلیظ عسل و شکر در آب که در سنگ نفوذ کرده بوسیله اسید تخریب شده و کربن آزاد ایجاد میشود و این کربن آزاد شده در سنگ عقیق باعث تیرگی و سیاه شدن رنگ آن میشود.برای سیاه کردن عقیق گاهی از اوقات از محلول نیترات کبالت نیز استفاده میشود.

برای ایجاد رنگ زرد از محلول کلرید جیوه به همراه یدید پتاسیم استفاده میشود و در روش دیگر از محلول دی کرومات پتاسیم برای ایجاد رنگهای زرد تا زرد مایل به پرتقالی در عقیق استفاده میشود و در انتها برای ایجاد رنگ آبی از ماده فوق العاده سمی فروسیانید پتاسیم بهره گیری میشود.

بهسازی حرارتی در سنگهای عقیق در واقع به روی شبکه کریستالی تاثیرگزار است و باعث از بین رفتن نابجایی ها و تنشهای فیزیکی محبوس در داخل سنگ عقیق میشود که این امر سبب نرمی و یکنواختی خواص فیزیکی و رفتار مکانیکی سنگ میشود. این تاثیرات مطلوب به هنگام حکاکی و پرداختکاری عقیق به سادگی برای فردی که در این ارتباط کار میکند قابل لمس و درک میباشد. از طرف دیگر از بین رفتن تنشهای داخلی شبکه کریستالی عقیق باعث کاهش حساسیت سنگ به ضربات فیزیکی ناشی از عواملی نظیر افتادن به روی سطوح سخت میشود که در نتیجه این امر عمر سنگ افزایش قابل ملاحظه ای می یابد.اما در کنار این فوائد اگر عملیات بهسازی منجر به تغییرات رنگی و هویت اصلی سنگ عقیق شود ، اصالت سنگ خدشه دار خواهد شد و ماهیت سنگ لطمه خواهد دید.

معمولا سنگهایی برای عملیات بهسازی حرارتی انتخاب میشوند که دارای ناخالصی کمتر باشند چرا که اختلاف ضریب انبساط حرارتی بین اجزای متفاوت حاضر در کریستال به هنگام گرمایش باعث شکستن و تخریب سنگ میشود.در نتیجه این عامل در شناخت سنگهای اصیل و بهبود نیافته یک فاکتور کلیدی خواهد بود.

روش عملی بهسازی رنگی حرارتی عقیق یک شیوه کاملا سنتی و ساده است که در آن سنگهای بریده شده عقیق را با لایه چینی در میان ذغال و یا آلومینا (که تحمل دمایی بالایی دارد) در داخل محفظه های سرامیکی جا میدهند و پس از بستن درب محفظه آنرا در مجاورت دمای بالا درون کوره های خاصی به مدت چندین روز قرار میدهند (مدت زمان توقف در دمای بالا به ضخامت سنگها و ضریب نفوذ حرارتی ظرف بستگی مستقیم دارد).اینکار باعث میشود که کم کم آهن موجود در بافت سنگ اکسید شده و همزمان آب موجود در بافت سیلیسی سنگ نیز خارج شود. نتیجه اینکار تغییر رنگ عقیق های کدر با رنگهای ابلق (مخلوط زرد و سرخ و …) به عقیهای سرخ یکدست با شفافیت بالا (عقیق آبدار) خواهد بود.

هر گونه عملیات حرارتی بروی عقیق، باعث سرخی رنگ سنگ خواهد شد و ایجاد و یا تقویت رنگ زرد با حرارت امکان پذیر نیست و تنها روش ایجاد رنگ زرد در سنگ عقیق، انجام عملیات شیمیایی است.

لینک کوتاه : http://nanogohar.com/?p=204

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که خارج از موضوعات مصوب سایت نانوگوهر باشد منتشر نخواهد شد.

error: Content is protected !!